Burza, która przechodzi kilka kilometrów od domu, potrafi „wyłączyć” router, sterownik pompy ciepła czy falownik fotowoltaiczny. Winne są przepięcia – krótkie, ale bardzo wysokie skoki napięcia w instalacji. Chroni przed nimi ogranicznik przepięć (SPD). Tylko który wybrać: typ 1, typ 2 czy typ 3? Wyjaśniamy prosto, bez żargonu.
Skąd biorą się przepięcia?
- Wyładowania atmosferyczne – bezpośrednie uderzenie pioruna w budynek lub linię zasilającą albo uderzenie w pobliżu, które indukuje przepięcie w przewodach.
- Przepięcia łączeniowe – powstają przy załączaniu i wyłączaniu dużych odbiorników, silników, spawarek czy przy pracach w sieci energetycznej. Zdarzają się znacznie częściej niż burze.
Pojedyncze przepięcie nie zawsze niszczy sprzęt od razu. Często „postarza” elektronikę, która po kilku miesiącach odmawia posłuszeństwa bez wyraźnej przyczyny.
Typ 1, 2 i 3 – czym się różnią?
| Typ (dawniej klasa) | Przed czym chroni | Gdzie montować |
|---|---|---|
| Typ 1 (B) | prąd piorunowy przy bezpośrednim uderzeniu w budynek lub linię | złącze lub rozdzielnica główna – gdy budynek ma instalację odgromową albo jest zasilany linią napowietrzną |
| Typ 2 (C) | przepięcia łączeniowe i skutki odległych wyładowań | rozdzielnica główna i rozdzielnice piętrowe |
| Typ 3 (D) | resztkowe przepięcia docierające do urządzeń | możliwie blisko chronionych urządzeń (router, alarm, sterowniki) |
Te typy nie wykluczają się – tworzą stopnie ochrony. Typ 1 „ścina” największą energię na wejściu do budynku, typ 2 obniża napięcie do bezpiecznego poziomu w rozdzielnicy, a typ 3 dba o najwrażliwszą elektronikę.
Jaki ogranicznik do domu jednorodzinnego?
Dom bez piorunochronu, zasilany kablem ziemnym
Wystarczy zwykle ogranicznik typu 2 w rozdzielnicy głównej, np. DEHNguard M TNS 275 dla sieci TN-S. Jeśli chcesz wiedzieć, że ogranicznik zadziałał i trzeba go wymienić, wybierz wersję z sygnalizacją zdalną: DEHNguard M TNS 275 FM.
Dom z piorunochronem albo zasilany linią napowietrzną
Tu potrzebna jest ochrona typu 1+2. Najwygodniej zastosować ogranicznik kombinowany, który łączy oba stopnie w jednym aparacie – np. DEHNshield TNS 255 FM. Przy dużej ilości czułej elektroniki (pompa ciepła, rekuperacja, automatyka) sprawdzi się ogranicznik typu 1+2+3 DEHNventil M2 TNS 255 FM.
Ochrona konkretnych urządzeń
Router, centrala alarmowa, rejestrator monitoringu czy sterownik bramy warto dodatkowo zabezpieczyć ogranicznikiem typu 3, np. DEHNrail M 2P 255 montowanym w podrozdzielni obok nich.
Na co zwrócić uwagę przy zakupie?
- Układ sieci – TN-C, TN-S czy TT. Od niego zależy liczba biegunów i wersja ogranicznika. Jak go sprawdzić, opisujemy w poradniku Układ sieci TN-C, TN-S czy TT.
- Napięcie trwałej pracy Uc – dla instalacji 230/400 V najczęściej 255 V lub 275 V.
- Poziom ochrony Up – im niższy, tym lepiej dla urządzeń (typowo ≤ 1,5 kV).
- Sygnalizacja zadziałania – okienko na obudowie to minimum; styk FM pozwala podłączyć sygnalizację do alarmu lub automatyki.
- Uziemienie – ogranicznik działa tylko wtedy, gdy ma dokąd odprowadzić energię. Potrzebne jest dobre połączenie z szyną wyrównania potencjałów i uziomem.
Czy ochrona przepięciowa jest obowiązkowa?
Norma PN-HD 60364-4-443 przewiduje stosowanie ochrony przepięciowej w nowych i modernizowanych instalacjach, w szczególności tam, gdzie przepięcie mogłoby zagrozić życiu ludzi, usługom publicznym lub działalności gospodarczej. W praktyce projektanci i elektrycy stosują ogranicznik typu 2 w niemal każdej nowej rozdzielnicy – koszt kilkuset złotych jest niewielki w porównaniu z ceną zniszczonej elektroniki.
Ważne: montaż ogranicznika przepięć to praca dla elektryka z uprawnieniami, wykonywana przy wyłączonym zasilaniu.
Nie wiesz, który model wybrać?
Napisz do nas na [email protected] – podaj, czy budynek ma piorunochron, jaki jest układ sieci i co chcesz chronić. Pomożemy dobrać ogranicznik. Zobacz też całą kategorię Ochrona przepięciowa.


